Evde ürettiği el işi, yöresel gıda veya örgü ürünlerini satan pek çok kişi esnaf muafiyetinden yararlanır. Muaf esnaf vergi mükellefi değildir; fatura kesmez, defter tutmaz, beyanname vermez. Bu durumda ondan ürün alan işletmenin belgeyi kendisinin düzenlemesi gerekir. Bu rehber iki tarafın da ne yapacağını anlatır.
Kısa cevap
- Muaf esnaf: Fatura kesmez. Alım yapan işletmelerin düzenlediği gider pusulalarını saklar.
- Muaftan alım yapan işletme: Malı teslim aldıktan sonra en geç 7 gün içinde gider pusulası düzenler (VUK md. 234).
- Tevkifat: 9/6 kapsamındaki muaftan alımda alıcı işletme ödeme üzerinden tevkifat yapar ve muhtasarla beyan eder (GVK md. 94/13). 9/10 kapsamındaki satıcıdan alımda ayrıca tevkifat yapılmaz.
İki muafiyet türü
| GVK 9/6 — evde üretim | GVK 9/10 — yalnız internetten satış | |
|---|---|---|
| Kim yararlanır? | Evde, motor gücü kullanmadan ve dışarıdan işçi almadan kanunda sayılan ürünleri üretip satanlar | Evde ürettiği malı yalnızca internet üzerinden satanlar |
| Nerede satılır? | İşyeri açmadan; kermes, festival, panayır; internet (yıllık tutar sınırıyla) | Yalnızca internet |
| Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi | İsteğe bağlı | Zorunlu (üç yıl geçerli) |
| Banka ticari hesabı | Zorunlu değil | Zorunlu; tüm hasılat bu hesaba |
| Vergi kesintisi | Alıcı işletme tevkifat yapar | Banka keser; alıcı ayrıca kesmez |
İki muafiyet aynı takvim yılında birlikte kullanılamaz. Sınır tutarları her yıl değişir; güncel tutarı GİB'in esnaf muaflığı rehberinden kontrol edin.
Muafiyet belgesi nasıl alınır?
- Dijital Vergi Dairesi'ne e-Devlet veya şifreyle giriş yapın.
- Dilekçelerim › Yeni Dilekçe Oluştur › Esnaf Vergi Muafiyeti Talep Dilekçesi adımlarını izleyin.
- Ürettiğiniz ürünleri ve satış şeklinizi doğru seçin; vergi dairesi belgeyi düzenler.
Muaftan alım yapan işletme: gider pusulası
- Malı teslim aldığınız tarihten itibaren en geç 7 gün içinde gider pusulası düzenleyin; süresinde düzenlenmeyen gider pusulası düzenlenmemiş sayılır.
- Gider pusulasında muafın adı-soyadı, TCKN'si, adresi, malın cinsi, miktarı, bedeli ve yapılan tevkifat yer alır. Muafa bir nüsha verip imzalatın.
- Bedeli bu süre içinde banka, PTT veya ödeme kuruluşu üzerinden öderseniz, gider pusulası bilgilerini içeren dekont gider pusulası yerine geçer.
- 9/6 kapsamındaki alımlarda tevkifatın muhtasar beyannameyle bildirilmesi için belgeleri muhasebecinize iletin.
Gider pusulasının genel kuralları için gider pusulası nedir, ne zaman düzenlenir? rehberine bakın.
Muafiyet ne zaman kaybedilir?
- Tutar sınırı aşılırsa (internet satışları): izleyen yıldan itibaren mükellefiyet başlar. 9/10'da sınırı aşan bir daha bu muafiyete dönemez.
- Diğer şartlar bozulursa (dışarıdan alıp satmak, işyeri açmak, işçi çalıştırmak, seri üretim makinesi kullanmak, bir işletmeye bağlı çalışmak): muafiyet o yılın başından itibaren kaybedilir; vergi, ceza ve faiziyle alınır.
- Satışlar büyüyorsa şahıs şirketine geçmeyi değerlendirin: şahıs şirketi kurduktan sonra ilk ay kontrol listesi.
Sık sorulan sorular
Muaf esnaf olarak pazaryerinde satış yapabilir miyim?
9/10 kapsamında internet satışı mümkündür; ancak pazaryerlerinin satıcı kabul şartları farklıdır. Satış kanalınızın muafiyet şartlarına uygun olup olmadığını vergi dairenize sorun.
Bireysel müşteriye sattığımda belge vermem gerekir mi?
Muaf esnaf fatura düzenlemez. Muafiyet belgenizi ve satış kayıtlarınızı saklayın.
Gider pusulasını e-Arşiv Portal'da düzenleyebilir miyim?
Gider pusulası fatura değildir; e-Arşiv faturadan ayrı bir belgedir. Elektronik ortamda düzenlemek istiyorsanız e-Gider Pusulası uygulamasının kapsamını mali müşavirinizle kontrol edin.