Şirketin kullandığı aracı, bilgisayarı veya makineyi satmak ticari faaliyetin dışında bir iş gibi görünse de vergi açısından bir teslimdir. Defterinizde kayıtlı her demirbaşın satışı faturayla belgelenir. Bu rehber özellikle en çok soru gelen şirket aracı satışını ve genel demirbaş satışını anlatır.
Kısa cevap
- İşletmeye (aktife) kayıtlı araç veya demirbaş satılırken fatura kesilir; alıcının şahıs ya da şirket olması fark etmez.
- Noter satış sözleşmesi fatura yerine geçmez. Noter işlemi tescil içindir; vergi uygulamasında esas belge faturadır.
- Satış KDV'ye tabidir. Araç, makine ve demirbaş satışında genel bir KDV istisnası yoktur.
- Kullanılmış binek otomobilde KDV oranı, aracı alırken KDV'sini indirip indirmediğinize göre değişir.
Sıralama: önce fatura mı, noter mi?
- Alıcıyla bedel üzerinde anlaşın; aracın plaka, şasi ve motor numarasını ruhsattan alın.
- e-Arşiv faturayı düzenleyin (alıcı e-Fatura mükellefiyse e-Fatura).
- Noterde satışı yapın. Noterde gösterilen bedel ile faturadaki bedelin aynı olması gerekir.
- Satış kaydını ve aracın defterden çıkışını muhasebecinize bildirin (fatura + noter satış sözleşmesi).
KDV: binek otomobil ve diğerleri
| Satılan | KDV durumu |
|---|---|
| Kamyonet, panelvan, kamyon gibi ticari araç | Genel oran |
| Kullanılmış binek otomobil — alışta KDV indirilmemişse (çoğu şirket) | Mevzuattaki indirimli oran uygulanır |
| Kullanılmış binek otomobil — alışta KDV indirilmişse (kiralama, taksi, sürücü kursu, ikinci el ticareti) | Genel oran |
| Makine, bilgisayar, mobilya vb. demirbaş | Malın kendi KDV oranı |
Bir aracın binek sayılıp sayılmadığı ruhsattaki cinsine değil, gümrük tarife pozisyonuna (87.03) göre belirlenir. Ticari araçta indirimli oranı kullanmak sık yapılan ve maliyetli bir hatadır. Güncel oranları mali müşavirinize doğrulatın.
Satış bedeli
- Fatura gerçek satış bedeliyle kesilir.
- Bedel emsale göre açıkça düşükse ve haklı bir sebeple açıklanamıyorsa KDV matrahı emsal bedel olur (KDV Kanunu md. 27/2). Hasarlı veya yüksek kilometreli araçta düşük bedeli ekspertiz raporuyla belgeleyin.
- Ortağa veya yakınlara düşük bedelle satış ayrıca örtülü kazanç tartışması doğurabilir; bu işlemleri muhasebeciyle birlikte planlayın.
e-Arşiv Portal'da fatura
- Belge İşlemleri › e-Arşiv Fatura (İnteraktif) Oluştur › Fatura Tipi = SATIŞ (istisna tipi seçilmez).
- Alıcı bilgileri: alıcı şahıssa TCKN ve ad-soyad, şirketse VKN ve unvan (vergi numarasını öğrenme).
- Satır açıklaması: "Marka model yıl, plaka …, şasi no …, motor no …". Miktar 1, birim fiyat KDV hariç satış bedeli.
- KDV Oranı: yukarıdaki tabloya göre. İndirimli oran uyguluyorsanız dayanağını Not alanına yazmak işinizi kolaylaştırır.
- Oluştur › GİB İmza; faturanın PDF'ini noter işlemine götürün.
Gelir/kurumlar vergisi tarafı
Satıştan doğan kâr veya zarar, satış bedeli ile aracın net defter değeri (maliyet − ayrılan amortismanlar) arasındaki farktır ve dönem kazancına girer. Bu hesap muhasebecinizin işidir; size düşen fatura ile noter sözleşmesini zamanında iletmektir.
Sık sorulan sorular
Şahıs şirketiyim, aracı işletmeye kaydetmiştim. Yine fatura gerekir mi?
Evet. İşletme aktifinde kayıtlı her araç için fatura kesilir. Araç işletmeye hiç kaydedilmemişse (özel kullanım) fatura gerekmez; durumu muhasebecinizle doğrulayın.
Galeriye satıyorum, galeri bana fatura keser mi?
Hayır, satıcı sizsiniz; faturayı siz galeriye kesersiniz.
Eski bilgisayarı personele verdim, fatura gerekir mi?
Bedelli veya bedelsiz, demirbaşın işletmeden çıkışı belgelenmelidir; bedelsiz verildiyse bedelsiz teslim rehberine bakın.
Hurdaya ayırdığım demirbaş için ne yapmalıyım?
Satış yoksa fatura kesilmez; ancak kayıttan düşmek için tutanak ve muhasebe işlemi gerekir. Hurdacıya satılıyorsa fatura kesilir.